Nowe role środowisk twórczych...

Kierownik projektu: dr Maciej Kowalewski

Projekt miał na celu zdiagnozowanie kierunków zachodzących w ostatnich latach przeobrażeń roli artystów w lokalnych środowiskach. Przyjęta hipoteza zakłada, że w związku z zapotrzebowaniem na działania o charakterze interwencji w sferze problemów społecznych, środowiska twórcze podejmują coraz częściej tego rodzaju aktywność. Badanie, którego realizatorem jest Stowarzyszenie Media Dizajn, zostało objęte finansowaniem przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Obserwatorium Kultury 2015 (zadanie: „Diagnoza dynamiki funkcjonowania środowisk twórczych”). 

9 listopada 2015 r. w Szczecińskim Inkubatorze Kultury odbyło się podsumowanie projektu, który zaprezentowali dr Maciej Nowak, dr Regina Thurow oraz dr Anna Nowak. (w załączeniu mikroraport z badań)

O transformacji środowisk twórczych oraz kulturze wobec problemów społecznych rozmawiali zaproszeni goście tj. 
- dr Monika Tomczyk (dyr. SIK/ wykładowca US), 
- dr Karolina Izdebska (wykładowca US), 
- dr Krzysztof Stachura (Uniwersytet Gdański/ Obserwatorium Kultury)
W części praktycznej (prezentacje wybranych inicjatyw kulturalnych o charakterze interwencji społecznej) ze swoimi projektami wystąpili:
- Zbigniew Łukaszewski (m2 Partnerstwo Lokalne z Goleniowa)
- Dariusz Mikuła (Ośrodek Teatralny Kana w Szczecinie)
- Katarzyna Wronowska-Białecka (Dom Klub Galeria "Pod Fontanną" w Szczecinie)

Autorzy projektu postawili sobie za cel upowszechnianie nowych form aktywności twórców, poprzez stworzenie rekomendacji szerszego włączenia projektów ze sfery kultury do regionalnych i lokalnych polityk społecznych. W ramach projektu zorganizowano szereg paneli dyskusyjnych na terenie miast województwa zachodniopomorskiego (Szczecin, Goleniów, Gryfino, Świnoujście, Myślibórz, Koszalin), w których zasiedli lokalni praktycy związani na co dzień z obszarem styku kultury i interwencji w sferze problemów społecznych. Dodatkowo, lokalni twórcy udzielali indywidualnych wywiadów, dzieląc się swoim doświadczeniem. Działania te miały dostarczyć odpowiedzi przede wszystkim na dwa zagadnienia: Jaka jest kondycja środowisk twórczych w regionie zachodniopomorskim? Jakie doświadczenia posiadają regionalne środowiska twórcze w sferze rozwiązywania problemów społecznych?

Czy twórcy kultury mogą być jednocześnie terapeutami i doradcami zawodowymi? W jakim stopniu współczesny dom kultury – to świetlica środowiskowa? Czy artyści wyręczają system pomocy społecznej? Jak sami artyści rozumieją tego rodzaju działalność? Czy traktują ją jako misję, czy raczej jako formę przetrwania w świecie grantów i dotacji na „pomoc wykluczonym”? Na te pytania odpowiadali badacze ze Stowarzyszenie Media Dizajn, realizujący projekt “Nowe role środowisk twórczych: pracownicy socjalni, terapeuci, doradcy”,  finansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Obserwatorium Kultury 2015. Autorzy skupili się na twórcach, podmiotach kultury i instytucjach samorządu lokalnego odpowiedzialnych za rozwiązywanie problemów społecznych w województwie zachodniopomorskim.  

W badaniu zdiagnozowano szerokie spektrum opinii na temat możliwości oddziaływania projektów ze sfery kultury na środowiska zagrożone wykluczeniem społecznym: od uznania, iż stanowią najbardziej efektywną formę działań, profilaktykę zachowań patologicznych po stwierdzenia, iż funkcje kultury w zakresie rozwiązywania problemów społecznych są ograniczone. Dominuje opinia o niedocenianiu przez władze lokalne działań ze sfery kultury (także tych o charakterze interwencji społ.), zwłaszcza gdy budżety są ograniczone (priorytetowe są zazwyczaj projekty infrastrukturalne); nie docenia się też promocyjnej funkcji kultury.

Działania z obszaru kultury są postrzegane raczej jako wstęp, bodziec do zmiany społecznej. Najczęściej pojawiające się formy działań to warsztaty i terapie zajęciowe oraz spotkania, przy czym te ostatnie oceniane są jako działania fasadowe, niemające zbyt wiele wspólnego z interwencją społeczną. Dominują tradycyjne dziedziny twórczości (plastyka, muzyka, teatr, fotografia). Nowe formy twórczości rzadziej są wykorzystywane do funkcji animacyjnych i interwencyjnych, jako formy zbyt nowe, modne, trudne, wyszukane, „oderwane od codzienności”.

W wywiadach twórcy podkreślali trudności w mierzeniu efektów  realizowanych  projektów,  których skutki mogą być odłożone w czasie. Istotną barierą efektywności działań interwencyjnych są krótkoterminowe działania, tymczasem jedynie działania długofalowe, systematyczne mogą powodować zmianę postaw. Większość badanych instytucji pomocy społecznej  nie inicjuje współpracy ze środowiskami twórczymi, kultura nie jest postrzegana jako możliwy do wykorzystania instrument interwencji, (wydaje się, że jest to skutek barier świadomościowych ale też ograniczeń formalnych samego systemu pomocy społecznej). Jeśli pojawia się wspólna aktywność instytucji pomocowych i środowisk twórczych, to wynika z działań jednostek, a nie jest efektem warunków instytucjonalnych (strukturalnych). Mimo ogólnej tendencji, są przykłady małych środowisk lokalnych, w których współpraca obu sfer przekłada się  na podejmowanie różnorodnych projektów (wynika to między innymi z dobrej osobistej znajomości  reprezentantów tych środowisk).

Zachęcamy do zapoznania się z raportem z badań pn. “Nowe role środowisk twórczych: pracownicy socjalni, terapeuci, doradcy” autorstwa Macieja Kowalewskiego, Anny Nowak i Reginy Thurow. Publikacja w wersji elektronicznej do pobrania tutaj.

 

Projekt “Nowe role środowisk twórczych: pracownicy socjalni, terapeuci, doradcy” został dofinansowany przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Obserwatorium Kultury 2015 (zadanie: „Diagnoza dynamiki funkcjonowania środowisk twórczych”).

Partnerem projektu jest Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Społecznego SOCIUS, które powstało w 2005 r. Zajmuje się działaniami związanymi z profilaktyką i prewencją problemów społecznych, m. in. przygotowując dokumenty strategiczne w obszarze polityki społecznej.